Epilepsie, periodiek voor professionals oktober 2003

Themanummer vrouwen



Voor vrouwen is het anders

Mw. J. Bijlefeld-Kooij en Mw. N. de Wolf, patiëntenbelangenvereniging Epilepsie Vereniging Nederland.

In tegenstelling tot voorgaande jaren kwamen op het Nationaal Epilepsie Symposium 2003 niet alleen de deskundigen uit de epilepsiezorg aan het woord, maar ook de mensen met epilepsie zelf. In een gezamenlijk openingswoord werd door mevrouw J. Bijlefeld-Kooij en mevrouw N. de Wolf op een persoonlijke wijze weergegeven, welke rol epilepsie tot nu toe in hun leven heeft gespeeld.


Hormonen, epilepsie en anti-epileptica (1)

Dr. G. Krämer, neuroloog, medisch directeur Epilepsie Centrum, Zwitserland, Zürich.

In de literatuur komen steeds meer aanwijzingen dat bepaalde anti-epileptica, maar ook epilepsie zelf, stoornissen kunnen veroorzaken in het hormonale reproductieproces bij vrouwen met epilepsie. Afhankelijk van het type epilepsie en het anti-epilepticum dat wordt gebruikt, kunnen als gevolg van veranderingen in de endogene voortplantingshormonen afwijkingen zoals ‘polycystic ovary-like syndrome’ met onregelmatige menstruele cycli en hyperandrogenisme ontstaan. Bovendien is van een aantal frequent voorgeschreven anti-epileptica bekend dat zij interactie geven met hormonale anticonceptiva, waardoor de effectiviteit van de anticonceptiva afneemt en de kans op een ongewenste zwangerschap toeneemt. Stoornissen van het hormonale reproductieproces komen bij vrouwen met epilepsie vaker voor dan voorheen werd gedacht, maar kunnen, indien er tijdig op wordt geanticipeerd, veelal worden voorkomen of behandeld.


Hormonen, epilepsie en anti-epileptica (2)

Drs. I. Wegner, neuroloog, Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN), locatie Heemstaete, Zwolle.

Een aanzienlijk deel van vrouwen met epilepsie heeft te maken met een toename van epileptische aanvallen rond de menstruatie of rond de eisprong, hetgeen ook wel catameniale epilepsie wordt genoemd. Daarnaast kan een vermindering van de vruchtbaarheid een rol spelen bij vrouwen met epilepsie. Evenals bij de endocriene stoornissen uit het voorgaande artikel, geldt ook hier dat zowel het gebruik van anti-epileptica als de epilepsie zelf een rol spelen.


Teratogene effecten van anti-epileptica

Prof. dr. D. Lindhout, kinderarts & hoogleraar medische genetica, afdeling Medische Genetica, Universitair Medisch Centrum Utrecht.

Maternale epilepsie is een belangrijk volksgezondheidsprobleem. Veel vrouwen met epilepsie moeten noodgedwongen – om epileptische aanvallen te voorkomen – tijdens de zwangerschap anti-epileptica blijven gebruiken. Dit gaat veelal gepaard met een verhoogde kans op aangeboren afwijkingen bij het kind.


Prenatale diagnostiek

Dr. P.P. van den Berg, gynaecoloog, Universitair Medisch Centrum St. Radboud, Nijmegen.

Ernstige aangeboren afwijkingen komen bij 3-5% van alle kinderen die geboren worden voor en zijn verantwoordelijk voor circa 35% van de perinatale sterft. De meeste aangeboren afwijkingen (90%) komen voor bij kinderen van paren zonder een verhoogd risico.


Begeleiding van zwangeren met epilepsie

Drs. D.A.J.E. Lambrechts, neuroloog, Epilepsiecentrum Kempenhaeghe, Heeze.

De relatie tussen epilepsie, anti-epileptica en zwangerschap is wederkerig: epilepsie en anti-epileptica kunnen een effect hebben op de zwangerschap, maar zwangerschap kan ook een effect hebben op epilepsie en anti-epileptica. Dit maakt dat in de begeleiding van zwangeren met epilepsie een groot aantal thema’s aan bod moet komen, vaak zelfs al ruim voor de conceptie.


Epilepsie en osteoporose: een te voorkomen combinatie?

Dr. F. Chr. Huvers, internist, Universitair Medisch Centrum St. Radboud, Nijmegen.

Een groeiend aantal nieuwe dat laat zien, dat gebruik van anti-epileptica de kans op osteoporose en osteomalacie aanzienlijk verhoogt. Het verband tussen ant-epilepticagebruik en stoornissen in de botstofwisseling is niet nieuw. Begin jaren ’70 werd al in de literatuur gerapporteerd over een toename van osteopathieën en een gestoord calciummetabolisme bij persionen die anti-epileptica gebruikten.


Discussie over de richtlijnen voor epilepsie


Het Nationaal Epilepsie Symposium 2003 werd afgesloten met een interactieve discussie op basis van vier stellingen over de Nederlandse Richtlijnen voor Diagnostiek en Behandeling van Epilepsie. Deze richtlijnen zijn opgesteld door de Nederlandse Vereniging voor Neurologie in samenwerking met de Nederlandse Liga tegen Epilepsie.