Epilepsie, periodiek voor professionals augustus 2003

Actueel

Aanvalsregistraties met elektrodengrids

Willy Spetgens, hoofdlaborant, Klinische Neurofysiologie UMC Utrecht en Frans Leijten, neuroloog, Klinische Neurofysiologie UMC Utrecht.

Kandidaten voor epilepsiechirurgie ondergaan, naast allerlei beeldvormende onderzoeken, aanvalsregistraties met video en EEG. De verschijnselen tijdens aanvallen en het EEG geven een plaatsaanduiding van de epilepsiebron in de hersenen. Eventuele aanvulling hierop zijn veelkanaals registraties tussen aanvallen door met EEG en MEG (Magneto-Encephalo-Grafie), en plaatsbepaling van taal en motoriek met functionele MRI. Echter, de ervaring met deze laatste methodes is nog beperkt. Ondanks de uitgebreidheid van deze onderzoeken moet er bij sommige chirurgiekandidaten toch aanvullend onderzoek gebeuren in de schedel zelf. De reden is dat de bron niet precies kan worden bepaald, of door de nabijheid van belangrijke functionele gebieden. Tot voor kort kon dergelijk onderzoek slechts met beperkte methoden voorafgaand of tijdens de operatie plaatsvinden.


Diagnose Behandel Combinaties in de epilepsiecentra

Johan Arends, neuroloog, epilepsiecentrum Kempenhaeghe en Peter van de Vorst, projectleider DBC-project epilepsiecentra.

De politiek wil dat Diagnose Behandel Combinaties (DBCís) de basis vormen voor de toekomstige financiering van de ziekenhuizen. De epilepsiecentra zijn daarom in 2001 gestart met de gezamenlijke ontwikkeling van een DBC-systeem. Hierbij gelden twee uitgangspunten: De DBCís voor de epilepsiecentra vormen een aparte categorie en de DBCgegevens van de epilepsiecentra zijn te vertalen naar de DBC-typeringslijsten, zoals samengesteld door de Nederlandse Vereniging voor Neurologie.


Convulsies en malaria: een verslag van een pilotproject in Kenia

Christian Schubart, geneeskundestudent, Universiteit van Amsterdam.

Dit is het verslag van een onderzoek naar de rol van neurotrope virussen bij het veroorzaken van convulsies en encefalopatische klachten bij kinderen in malaria endemische gebieden. Verschillende stichtingen, waaronder het Nationaal Epilepsie Fonds, maakten dit onderzoek financieel mogelijk. De pilotstudie maakt deel uit van de grotere studie: Aetiology, mechanisms and consequences of neurological damage from central nervous system infections in African children, die in de Welkome Trust Research Unit in Klifi wordt gedaan.

 


CasuÔstiek

Neurochirurgie voor epilepsie: een onconventionele casus

Willy Renier, kinderneuroloog, Instituut voor Neurologie, afdeling Kinderneurologie, Nijmegen.

Een meisje van dertien jaar komt op de polikliniek voor een second opinion omdat ze niet aanvalsvrij wordt, ondanks adequaat gebruik van eerste keuze anti- epileptica (AEDís). Zij heeft sinds een half jaar epileptische aanvallen. In de familie komt geen epilepsie of koortsstuipen voor. Zij is bekend met een lichte vorm van astma. Het neurologisch onderzoek laat geen afwijkingen zien. Zij is linkshandig.


Lokalisatie van epilepsie: MEG versus EEG

Bob van Dijk, MEG centrum VU medisch centrum, Amsterdam.

Magneto-Encefalo-Grafie (MEG) is een meetmethode waarbij het magnetische inductieveld door elektrische stroom in de hersenen wordt gemeten met zeer gevoelige magnetische sensoren. De sensoren zijn geplaatst in een helm, doorgaans geplaatst in een magnetisch afgeschermde ruimte. Het is mogelijk om het magneetveld op een groot aantal punten te registreren, zonder dat dit leidt tot extra voorbereidingstijd. Er is geen contact tussen hoofd en MEGsysteem. De positie van het hoofd ten opzichte van het MEG-systeem kan daardoor variŽren. De patiŽnt dient daarom tijdens de registratie het hoofd stil te houden.


MEG bij mesiotemporale epilepsie: een nieuwe bril maakt nog niet ziend

Frans Leijten, Rudolf Magnus Instituut voor Neurowetenschappen, Klinische Neurofysiologie UMC Utrecht.

Met nieuwe diagnostiek in de geneeskunde is het als met een nieuwe bril: zie ik alles beter? Om dit te beantwoorden zijn er twee mogelijkheden. Je kan beschrijven wat je zonder bril nog nooit gezien had (die zeldzame adelaar in de lucht), of je kan kijken van welke afstand je de ruggen van de boeken in je eigen boekenkast kan lezen. Het eerste is het meest spectaculair en overtuigend. Wij kozen voor de tweede methode. De meest voorkomende vorm van epilepsie waarvoor een operatie zinvol wordt geacht, is mesiotemporale epilepsie. Een goed gedefinieerd ziektebeeld, met betrouwbare kenmerken op MRI (hippocampus sclerose) en een karakteristiek aanvalsbeeld, ook op EEG. Na operatie is 80% van de patiŽnten aanvalsvrij. De vraag is of een MEG hierin een additionele rol kan spelen en bijvoorbeeld een kostbare aanvalsregistratie overbodig zou kunnen maken.


Preoperatieve lokalisatie van frontale epilepsie

Pauly Ossenblok, Frans Leijten, Jan de Munck, Geertjan Huiskamp, Albert Colon en Paul Boon. Epilepsiecentrum Kempenhaeghe; UMC Utrecht; VU medisch centrum; Universitair Ziekenhuis Gent.

Ongeveer 30% van alle patiŽnten met medicamenteus onbehandelbare epilepsie blijkt te lijden aan epilepsie die zijn oorsprong heeft in de frontaalkwab van de hersenen (frontale epilepsie). De belangrijkste prognostische factor bij operaties van frontale epilepsie zijn afwijkingen (laesies) die zichtbaar zijn op de fotoís van de hersenen (MRscans). De overige beschikbare methoden voor de lokalisatie van de epilepsiehaard, zoals bijvoorbeeld aanvalsregistratie met behulp van EEG en video,

zijn niet gevoelig genoeg gebleken om operatieresultaten bij deze groep patiŽnten te verbeteren (Niedermeyer, 1998). PatiŽnten met frontale epilepsie komen daarom veelal niet in aanmerking voor operatie, terwijl het percentage dat succesvol wordt geopereerd relatief laag is. Voor deze groep van patiŽnten is het dus van essentieel belang om de methoden voor lokalisatie te verbeteren, zodat de kans op een succesvolle operatie toeneemt, ook als er geen aantoonbare laesie is.


Historische wetenswaardigheden

Muskens en de ontwikkeling van de neurochirurgie in Nederland

Paul Eling, NICI, Psychologie, KU Nijmegen.

In de voorloper van dit blad, het Nederlands Tijdschrift voor Epileptologie, schreef ik over leven en werken van Louis Muskens. Hij is een van de grondleggers van onderzoek naar en behandeling van epilepsie in Nederland. In onderstaande bijdrage leest u over een aspect dat Muskens zeer ter harte ging, namelijk de chirurgische behandeling van epilepsie.


Congresverslag

Hulp aan mensen met epilepsie in ontwikkelingslanden

Prof.em.dr. Harry Meinardi

Een verslag van het congres The Global Campaign Against Epilepsy in Developing Countries, dat plaatsvond op 25 april 2003 in congrescentrum De Klokkenberg in Breda.