Epilepsie, periodiek voor professionals september 2016

Actueel

Hoe ouder, hoe meer kans op epilepsie, Persbericht

Epilepsiefonds

 

Veel mensen zien epilepsie als een aandoening die vooral jonge kinderen treft. Maar epilepsie komt op alle leeftijden
voor. Naarmate de samenleving vergrijst, zijn er steeds meer ouderen die te maken hebben met epilepsie. Epilepsie
komt vaak voor samen met andere aandoeningen, zoals een beroerte of een vorm van dementie. Het Epilepsiefonds
pleit voor meer onderzoek. Zeker nu het aantal ouderen en dus het aantal mensen met epilepsie snel toeneemt en we
steeds ouder worden. ‘Hoe ouder, hoe meer kans op epilepsie’ stelt neuroloog Jordie van Tuijl.

Veel mensen zien epilepsie als een aandoening die vooral jonge kinderen treft. Maar epilepsie komt op alle leeftijden voor. Naarmate de samenleving vergrijst, zijn er steeds meer ouderen die te maken hebben met epilepsie. Epilepsie komt vaak voor samen met andere aandoeningen, zoals een beroerte of een vorm van dementie. Het Epilepsiefonds pleit voor meer onderzoek. Zeker nu het aantal ouderen en dus het aantal mensen met epilepsie snel toeneemt en we steeds ouder worden. ‘Hoe ouder, hoe meer kans op epilepsie’ stelt neuroloog Jordie van Tuijl.

 


Hoe het tot een fusie kwam

René Bakker, Anita Geertsema, Yvonne Groenen

 

Op 10 juni 2016 jaar zijn het Platform Epilepsieverpleegkundigen
en de epilepsieconsulenten gefuseerd. Beide
groepen hebben hun eigen ontstaansgeschiedenis en
hebben hun eigen weg bewandeld, die in 2015 bij elkaar
kwam. Hieronder volgt een korte beschrijving van de
eigen historie van beide ‘clubs’ en hoe de fusie tot stand
kwam.
Door: René Bakker (renebakker@sein.nl), voorzitter Netwerk Epilepsie Zorg (NEZ), verpleegkundig specialist
Stichting Epilepsie Instellingen Nederland (SEIN), Zwolle, Anita Geertsema, secretaris NEZ, verpleegkundig
specialist SEIN, Zwolle, Yvonne Groenen, penningmeester NEZ, epilepsieconsulent Rijnstate, Arnhem
Hoe het tot een fusie kwam
Platform Epilepsieverpleegkundigen

Op 10 juni 2016 jaar zijn het Platform Epilepsieverpleegkundigen en de epilepsieconsulenten gefuseerd. Beide groepen hebben hun eigen ontstaansgeschiedenis en hebben hun eigen weg bewandeld, die in 2015 bij elkaar kwam. Hieronder volgt een korte beschrijving van de eigen historie van beide ‘clubs’ en hoe de fusie tot stand kwam.

 


Casuďstiek

Verslechtering van pre-existente dyslexie na temporaalkwabresectie van de niet-dominante hemisfeer

Roel Haeren, Marc Hendriks, Mariëlle Vlooswijk, Ludo Verdyck, Vivianne van Kranen-Mastenbroek,
Louis Wagner, Sophie van Benthum, Olaf Schijns

 

Deze casusbeschrijving is een Nederlandse versie van het case report ‘Deterioration of dyslexia after non-dominant
temporal lobectomy for drug-resistant epilepsy’ van dezelfde auteurs, gepubliceerd in het Journal of Epileptic
Disorders, 2016. DOI: 10.1684/epd.2016.0806.

Deze casusbeschrijving is een Nederlandse versie van het case report ‘Deterioration of dyslexia after non-dominant temporal lobectomy for drug-resistant epilepsy’ van dezelfde auteurs, gepubliceerd in het Journal of Epileptic Disorders, 2016. DOI: 10.1684/epd.2016.0806.

 


Wetenschappelijk onderzoek

Wetenschappelijk onderzoek in Nederland naar detectie van epileptische aanvallen

Johan Arends

 

Detectie van epileptische aanvallen (hierna ‘epilepsiedetectie’ genoemd) kan op diverse manieren. Hoewel het EEG-/
video-onderzoek als de gouden standaard wordt beschouwd, is de laatste jaren duidelijk geworden dat grote aanvallen
zoals tonisch-clonische insulten ook op andere manieren kunnen worden opgespoord, zoals het meten van beweging
of hartslagveranderingen.

Detectie van epileptische aanvallen (hierna ‘epilepsiedetectie’ genoemd) kan op diverse manieren. Hoewel het EEG-/video-onderzoek als de gouden standaard wordt beschouwd, is de laatste jaren duidelijk geworden dat grote aanvallen zoals tonisch-clonische insulten ook op andere manieren kunnen worden opgespoord, zoals het meten van beweging of hartslagveranderingen.


Aanvalsdetectie: ontwikkelingen in SEIN

Roland Thijs

 

Het onderzoek naar aanvalsdetectie in SEIN kent een lange historie. In 1978 werd de Epistrator ontwikkeld. In die tijd
was dit één van de eerste beschikbare epilepsiedetectoren. Anno 2016 is het palet aan mogelijkheden vele malen groter.
Toch zijn er nog vele uitdagingen.

Het onderzoek naar aanvalsdetectie in SEIN kent een lange historie. In 1978 werd de Epistrator ontwikkeld. In die tijd was dit één van de eerste beschikbare epilepsiedetectoren. Anno 2016 is het palet aan mogelijkheden vele malen groter. Toch zijn er nog vele uitdagingen.

 


Ontwikkelingen in Kempenhaeghe – ervaring en ambities

Francis Tan

 

De geschiedenis begint in 1996, als Judith Matthijsse,
student Technische Wiskunde aan de TU/e, haar afstudeerverslag
schrijft over het voorspellen van epileptische aanvallen
met behulp van Auto Regressive Integrated Moving
Average (ARIMA)-modellen (Matthijsse, 1996). Hoe zinvol
zou het zijn als een patiënt met epilepsie zou weten wanneer
de volgende aanval zich aandient! Dat zou belangrijke
voordelen met zich mee brengen met betrekking tot het
dagelijks leefpatroon, het plannen van de dag, het ondernemen
van activiteiten (fietsen, sporten, etc).

De geschiedenis begint in 1996, als Judith Matthijsse, student Technische Wiskunde aan de TU/e, haar afstudeerverslag schrijft over het voorspellen van epileptische aanvallen met behulp van Auto Regressive Integrated Moving Average (ARIMA)-modellen (Matthijsse, 1996). Hoe zinvol zou het zijn als een patiënt met epilepsie zou weten wanneer de volgende aanval zich aandient! Dat zou belangrijke voordelen met zich mee brengen met betrekking tot het dagelijks leefpatroon, het plannen van de dag, het ondernemen van activiteiten (fietsen, sporten, etc).

 


Historische wetenswaardigheden

John Hughlings Jackson over epilepsie

Paul Eling, Willy Renier

 

Wellicht de bekendste arts in de geschiedenis van de epilepsie is de Engelse neuroloog John Hughlings Jackson
(1835-1911). Ter illustratie van deze stelling een paar citaten: ‘Since the 1860-1870 decade, epileptology has proved
largely a matter of exploring the ramifications of Jackson’s insight…’ (Eadie, 1995). Dé geschiedschrijver van de
epilepsie, Owsei Temkin, noemde de 19e eeuw ‘the age of Hughlings Jackson’. Lennox (1970) noemde hem ‘the
Father of British Neurology’ en schreef ‘Jackson subjected the ill of epilepsy to the genius of his scrutiny, and thereby
opened a door of hope on this hitherto hopeless disease’.

Wellicht de bekendste arts in de geschiedenis van de epilepsie is de Engelse neuroloog John Hughlings Jackson (1835-1911). Ter illustratie van deze stelling een paar citaten: ‘Since the 1860-1870 decade, epileptology has proved largely a matter of exploring the ramifications of Jackson’s insight…’ (Eadie, 1995). Dé geschiedschrijver van deepilepsie, Owsei Temkin, noemde de 19e eeuw ‘the age of Hughlings Jackson’. Lennox (1970) noemde hem ‘the Father of British Neurology’ en schreef  ‘Jackson subjected the ill of epilepsy to the genius of his scrutiny, and thereby opened a door of hope on this hitherto hopeless disease’.

 


Verantwoorde epilepsiezorg

Afscheid van Dick Lindhout

Bobby Koeleman

 

Na een succesvolle loopbaan van ruim 40 jaar, waarin hij achtereenvolgens als huisarts, kinderarts en klinisch geneticus
werkzaam was, is Professor Dick Lindhout deze zomer met pensioen gegaan.

Na een succesvolle loopbaan van ruim 40 jaar, waarin hij achtereenvolgens als huisarts, kinderarts en klinisch geneticus werkzaam was, is Professor Dick Lindhout deze zomer met pensioen gegaan.

 


KIAA2022-gerelateerde epilepsie bij meisjes

Iris de Lange, Eva Brilstra

 

Aan de hand van de ziektegeschiedenis van drie patiënten beschrijven we het ‘vrouwelijke fenotype’ van KIAA2022-
mutaties. We laten zien hoe we dankzij exome sequencing bij hen na jaren een genetische diagnose konden stellen en
hoe internationale samenwerking en uitwisseling van gegevens bijdraagt aan nieuwe kennis.

Aan de hand van de ziektegeschiedenis van drie patiënten beschrijven we het ‘vrouwelijke fenotype’ van KIAA2022-mutaties. We laten zien hoe we dankzij exome sequencing bij hen na jaren een genetische diagnose konden stellen en hoe internationale samenwerking en uitwisseling van gegevens bijdraagt aan nieuwe kennis.


Glucuronidering van antiepileptica bij vrouwen met epilepsie: van onderzoek naar praktijk

Ilse Wegner

 

Voor een goede behandeling van vrouwen met epilepsie is kennis van de complexe interacties tussen de geslachtshormonen,
epilepsie en anti-epileptica van groot belang. De afgelopen jaren werd onder supervisie van professor
Lindhout onderzoek gedaan naar de invloed van hormonen op de farmacokinetiek van anti-epileptica die middels
glucuronidering worden gemetaboliseerd.

Voor een goede behandeling van vrouwen met epilepsie is kennis van de complexe interacties tussen de geslachtshormonen, epilepsie en anti-epileptica van groot belang. De afgelopen jaren werd onder supervisie van professor Lindhout onderzoek gedaan naar de invloed van hormonen op de farmacokinetiek van anti-epileptica die middels glucuronidering worden gemetaboliseerd.


Proefschriftbesprekingen

Aanvalsdetectiesysteem voor nachtelijke aanvallen

Frans Leijten

 

Op 23 november 2015 promoveerde Judith van Andel in Utrecht op het proefschrift ’Towards a multimodal system for
nocturnal seizure detection’ met Johan Arends en Kit Roes als promotoren en schrijver van dit artikel als co-promotor1.
Dit is onderdeel van een bijzonder project waarin alle Nederlandse spelers in het epilepsieveld betrokken zijn. Het
eindresultaat moet een alarmeringssysteem zijn waardoor personen die verantwoordelijk zijn voor mensen met
epilepsie op tijd gewaarschuwd worden voor nachtelijke aanvallen.

Op 23 november 2015 promoveerde Judith van Andel in Utrecht op het proefschrift ’Towards a multimodal system fornocturnal seizure detection’ met Johan Arends en Kit Roes als promotoren en schrijver van dit artikel als co-promotor. Dit is onderdeel van een bijzonder project waarin alle Nederlandse spelers in het epilepsieveld betrokken zijn. Het eindresultaat moet een alarmeringssysteem zijn waardoor personen die verantwoordelijk zijn voor mensen met epilepsie op tijd gewaarschuwd worden voor nachtelijke aanvallen.

 


Een maat om te onthouden

Marc Hendriks

 

Op 4 maart jl. heeft dr. Zita Bouman haar proefschrift ‘A measure to remember; Adaptation, standardization and
validation of the Dutch version of the Wechsler Memory Scale-Fourth Edition (WMS-IV-NL)’ verdedigd aan de Radboud
Universiteit in Nijmegen1. Prof. Bert Aldenkamp (Epilepsiecentrum Kempenhaeghe) en prof. Roy Kessels (Donders
Institute for Brain, Cognition and Behaviour) waren haar promotoren en ondergetekende trad op als copromotor. Het
vierjarig promotietraject van Zita Bouman bestond uit twee delen. In de eerste twee jaar heeft zij de internationaal in
de klinische neuropsychologie meest gebruikte geheugenbatterij, de Wechsler Memory Scale-IV, voor de Nederlandse
praktijk gestandaardiseerd (WMS-IV-NL; Hendriks, Bouman, Kessels & Aldenkamp, 2014). In de twee resterende
jaren heeft zij maar liefst zes internationale artikelen en twee Nederlandstalige artikelen gepubliceerd.

Op 4 maart jl. heeft dr. Zita Bouman haar proefschrift  ‘A measure to remember; Adaptation, standardization and validation of the Dutch version of the Wechsler Memory Scale-Fourth Edition (WMS-IV-NL)’ verdedigd aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Prof. Bert Aldenkamp (Epilepsiecentrum Kempenhaeghe) en prof. Roy Kessels (Donders Institute for Brain, Cognition and Behaviour) waren haar promotoren en ondergetekende trad op als copromotor. Het vierjarig promotietraject van Zita Bouman bestond uit twee delen. In de eerste twee jaar heeft zij de internationaal inde klinische neuropsychologie meest gebruikte geheugenbatterij, de Wechsler Memory Scale-IV, voor de Nederlandsepraktijk gestandaardiseerd (WMS-IV-NL; Hendriks, Bouman, Kessels & Aldenkamp, 2014). In de twee resterende jaren heeft zij maar liefst zes internationale artikelen en twee Nederlandstalige artikelen gepubliceerd.


Ingezonden berichten

Recensie ‘Spiedie, epilepsievoorlichting voor kinderen’

John van de Corput

 

Voor leerkrachten is het belangrijk om te weten welke gevolgen epilepsie bij kinderen kan hebben op het leren en
de sociaal-emotionele ontwikkeling. In mijn contacten met leerlingen met epilepsie en hun leerkrachten blijkt dat
epileptische aanvallen in de klas niet altijd worden opgemerkt. Dit kan komen doordat een aanval zeer subtiel en
moeilijk waarneembaar kan zijn of doordat de aanvalsuiting in de klas niet wordt herkend als epilepsie. Goede
voorlichting is daarom van belang, zowel aan de leerkracht als aan de klasgenoten.

Voor leerkrachten is het belangrijk om te weten welke gevolgen epilepsie bij kinderen kan hebben op het leren en de sociaal-emotionele ontwikkeling. In mijn contacten met leerlingen met epilepsie en hun leerkrachten blijkt dat epileptische aanvallen in de klas niet altijd worden opgemerkt. Dit kan komen doordat een aanval zeer subtiel en moeilijk waarneembaar kan zijn of doordat de aanvalsuiting in de klas niet wordt herkend als epilepsie. Goede voorlichting is daarom van belang, zowel aan de leerkracht als aan de klasgenoten.


Congresverslag Nationaal Epilepsie Symposium 2016

Gerard Hageman

 

Op 10 juni 2016 vond in Domus Medica in Utrecht het tweejaarlijks Nationaal Epilepsie Symposium plaats. Het symposium
was druk bezocht door 150 (kinder)neurologen, AVG-artsen en epilepsieverpleegkundigen/-consulenten. In
de ochtend was er een gemeenschappelijk programma, dat na de lunch werd gevolgd door twee afzonderlijke programma’s:
één voor artsen en één voor verpleegkundigen. Tijdens het symposium, georganiseerd door het Epilepsiefonds
in samenwerking met de Nederlandse Liga tegen Epilepsie en het Platform Epilepsieverpleegkundigen, werd aandacht
besteed aan het 15-jarig jubileum van dit platform en was samenwerking in de epilepsie en netwerken in de epilepsiezorg
het centrale thema.

Op 10 juni 2016 vond in Domus Medica in Utrecht het tweejaarlijks Nationaal Epilepsie Symposium plaats. Het symposium was druk bezocht door 150 (kinder)neurologen, AVG-artsen en epilepsieverpleegkundigen/-consulenten. In de ochtend was er een gemeenschappelijk programma, dat na de lunch werd gevolgd door twee afzonderlijke programma’s: één voor artsen en één voor verpleegkundigen. Tijdens het symposium, georganiseerd door het Epilepsiefonds in samenwerking met de Nederlandse Liga tegen Epilepsie en het Platform Epilepsieverpleegkundigen, werd aandacht besteed aan het 15-jarig jubileum van dit platform en was samenwerking in de epilepsie en netwerken in de epilepsiezorg het centrale thema.


Epilepsie, periodiek voor professionals (september 2016)

Klik hier om het tijdschrift te openen.